Mechanica in de ecologie

door Carlos Montfort
6 januari 2011


Vandale beschrijft mechanica als de leer van wetten van evenwicht en beweging. Deze leer wordt hoofdzakelijk geassocieerd met werktuigkunde, maar is ook van toepassing in de ecologie.

De kennis van mechanica in de ecologie is onontbeerlijk in de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van natuurbeheer en overheidsbeleid. Deze informatie is daarom vooral gericht aan natuurbeheerders die werken voor ngo's en beslissingnemers en uitvoerders van overheidsbeleid.

De elementen beweging en evenwicht in de ecologische mechanica

Het element beweging kan men zich voorstellen als een raderwerk waarin biotische en abiotische elementen elkaar beïnvloeden, en dat raderwerk heeft invloed of gevolg op het evenwicht in de ecologie.
Het element evenwicht kan men zich voorstellen als een weegschaal waarvan de stand bepaald wordt door dynamische processen in het raderwerk.


Als je als natuurbeheerder of beleidsuitvoerder jouw handelen projecteert in het mechanische samenspel van beweging en evenwicht, dan kun je een analyse maken van de gevolgen van jouw handelen. Dat geldt voor voorbereiding, uitvoering en evaluatie van natuurbeheer en overheidsbeleid.

Handelen of niet handelen leidt altijd tot gevolgen. Bijvoorbeeld: beheren voor voorkeursoorten of soorten met hoge aaibaarheidsfactor, kiezen voor nulbeheer, logistieke en financiële beperkingen bij beheer, gebrek aan kennis, enz. De stand van de weegschaal laat je toe om de gevolgen vast te stellen. Als je jouw handelingen analyseert, dan kun je indien nodig jouw handelswijze aanpassen. En bij de voorbereiding van beheer en de ontwikkeling van beleid kan de kennis van ecologische mechanica bijdragen tot betere theoretische modellen.

In het landbeheer, of beter landgebruik, van de mens door de jaren heen waren er traditionele gebruiken die honderden tot zelfs duizenden jaren in voege waren. Aan die gebruiken was door adaptatie en opportuniteit specifieke biodiversiteit gekoppeld. Men is relatief recent gestopt met deze gebruiken en de daaraan gekoppelde biodiversiteit zien we nu voor onze ogen afnemen en verdwijnen.

Om biodiversiteit te behouden is het nodig om een goede kennis van het verleden te hebben. In die kennis van het verleden kunnen we de mechanische processen herkennen die bijdroegen aan biodiversiteit.

In dit verband raad ik iedere natuurbeheerder en beleidsbepaler aan om zich goed te informeren over de historische relatie tussen ecologie en antropologie.

Volgende referentiewerken geven een goed beeld van deze relatie:

- Bossen van Vlaanderen door Guido Tack, Martin Hermy & Paul Van Den Bremt
- Bijdrage tot de historische ecologie van de Limburgse Kempen (1910-1950) door Joël Burny

De mechanica in de ecologie, verklaard in mechanische processen, zal aan bod komen in de kennisverslaggeving van Boheest.

Boheest streeft ernaar om bepaalde elementen van traditioneel landbeheer in hergebruik te brengen omdat mens en natuur daar beter van kunnen worden.